Trang Chủ / THẾ GIỚI / “Chiến tranh Việt Nam”: bộ phim nhìn lại trung thực và đầy đủ về cuộc chiến

“Chiến tranh Việt Nam”: bộ phim nhìn lại trung thực và đầy đủ về cuộc chiến

Nhìn lại Chiến tranh Việt Nam


Trong bức ảnh chụp ngày 28/4/1965, Thủy Quân Lục Chiến Mỹ tiến vào một ngôi làng tình nghi do Việt Cộng kiểm soát gần tp Đà Nẵng trong chiến tranh Việt Nam. Phim tài liệu10 tập của đạo diễn Ken Burns về cuộc chiến sẽ bắt đầu được công chiếu ngày 17/9/2017 trên đài PBS. (AP Photo/Eddie Adams)

Trong bức ảnh chụp ngày 28/4/1965, Thủy Quân Lục Chiến Mỹ tiến vào một ngôi làng tình nghi do Việt Cộng kiểm soát gần tp Đà Nẵng trong chiến tranh Việt Nam. Phim tài liệu 10 tập của đạo diễn Ken Burns về cuộc chiến sẽ bắt đầu được công chiếu ngày 17/9/2017 trên đài PBS. (AP Photo/Eddie Adams)

Buổi ra mắt và thảo luận về phim “The Vietnam War” đêm thứ Ba 12/9 của hai đạo diễn Mỹ nổi tiếng về các phim tài liệu có giá trị lịch sử: Ken Burns và Lynn Novick diễn ra tại Trung tâm Biểu diễn Nghệ thuật Kennedy ở thủ đô Washington. Dẫn đầu cuộc thảo luận, ngoài hai nhà đạo diễn và MC là ký giả Martha Raddatz của chương trình tin tức đài ABC, còn có 3 khách mời đặc biệt, Thượng nghị sĩ John McCain, cựu Bộ trưởng Ngoại giao John Kerry và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Chuck Hagel, cả 3 đều là cựu chiến binh từng tham chiến tại Việt Nam.

Trong cử tọa ngồi hầu như chật kín cả hội trường, người ta ghi nhận sự hiện diện của nhiều giới chức trong quân đội và chính phủ, các cựu chiến binh, lãnh đạo doanh nghiệp, các nhà lập pháp và nhân viên Quốc hội, cũng như truyền thông báo chí. Mở đầu sự kiện, đạo diễn Ken Burns đã gây hào hứng lập tức khi ông mời các cựu chiến binh từng tham chiến tại Việt Nam có mặt trong cử tọa hãy đứng dậy. Nhiều người đàn ông tóc điểm sương đứng lên. Hội trường òa vỡ với những tiếng vỗ tay không dứt. Ngay sau đó nhà đạo diễn mời những người từng tham gia phong trào phản chiến chống chiến tranh Việt Nam đứng lên, một số người đã ôm chầm các cựu chiến binh, những người mà họ từng nguyền rủa và ruồng bỏ trong cao trào phản chiến. Cử tọa lại òa vỡ với nhiều tràng vỗ tay vang dội.

Đạo diễn Ken Burns tiết lộ rằng khi bắt đầu cuộc hành trình chông gai để thực hiện dự án này, những người đầu tiên mà hai đạo diễn tìm đến là Thượng nghị sĩ McCain, và ông Kerry, lúc đó cũng là một Thượng nghị sĩ.

“Chúng tôi nói chúng tôi cần sự giúp đỡ của hai ông, nhưng chúng tôi sẽ không phỏng vấn, mặc dù câu chuyện của hai người được kể lại trong phim, tự nó đã đầy kịch tính. Chúng tôi cho rằng vì hai ông còn là những nhân vật của công chúng, như ông Kissinger, như Jane Fonda, Daniel Ellesberg, chúng tôi tránh phỏng vấn họ mà chọn những người khác. Nhưng tôi tin rằng Lynn và tôi đã không thể hoàn thành bộ phim này mà không có sự giúp đỡ của hai ông.”

Những clip mà đạo diễn Burns chọn cho công chiếu để giới thiệu bộ phim thực hiện cùng với đạo diễn Lynn Novick, nêu bật những sự chia rẽ sâu sắc và tình trạng hoang mang trong xã hội Mỹ trong và sau cuộc chiến. Những hình ảnh, đoạn phim tài liệu sống động của thời chiến chen lẫn với các cuộc phỏng vấn thực hiện hồi gần đây hơn với tất cả những người thuộc mọi bên trong cuộc xung đột, gợi lại những kinh hoàng trên chiến trường Việt Nam, sự phẫn nộ tột độ thể hiện trong các cuộc biểu tình phản đối chiến tranh Việt Nam, về hậu quả bi thương của cuộc chiến, chiến tranh đầu tiên của người Mỹ không kết thúc trong chiến thắng. Kết thúc là đoạn clip khá dài về những sự xúc động mà Đài Tưởng niệm Chiến tranh Việt Nam gợi lên cho mãi tới ngày hôm nay, phơi bày những vết thương sâu đậm vẫn chưa lành hẳn, gần nửa thế kỷ sau khi chiến tranh kết thúc.

Nên rút ra bài học nào từ chiến tranh Việt Nam? Thượng nghị sĩ John McCain:

“Tôi nghĩ đây là thời điểm đúng lúc để kể lại Chiến tranh Việt Nam, sau một cuộc xung đột, phải có một thời gian để những cảm xúc dịu bớt, nhường chỗ cho một cái nhìn khách quan hơn, và như thế chúng ta mới nắm được câu chuyện nó thực sự xảy ra như thế nào. Tôi tin nó đúng lúc đặc biệt trong bối cảnh tình hình thế giới đang xáo trộn như bây giờ. Có thể chúng ta sẽ nhìn lại cuộc xung đột tại Việt Nam để bảo đảm chúng ta không lặp lại những sai lầm đã phạm trong cuộc chiến đó. Bài học rút ra là, chúng ta phải đảm bảo các nhà lãnh đạo quân sự và dân sự phải thành thực với công chúng, và tránh thi hành lệnh nhập ngũ chỉ nhắm vào các thành phần có thu nhập thấp.”

Ông McCain, cựu tù binh chiến tranh từng bị giam cầm ở nhà tù Hỏa Lò, tiết lộ ông thường xuyên tới thăm Đài Tưởng niệm Chiến tranh Việt Nam, nơi ghi khắc tên tuổi của 58,000 binh sĩ Mỹ đã nằm xuống trên chiến trường Việt Nam. Ông cho biết là thường đến vào sáng sớm hoặc giấc chiều tối, chỉ để bắt tay và trò chuyện với những cựu chiến binh và tưởng nhớ các đồng đội đã ra đi.

“Những người trẻ tuổi này phải hy sinh mạng sống bởi vì lãnh đạo thiếu tài năng và bị hủ hóa – Chúng ta cần các nhà lãnh đạo có khả năng lãnh đạo, giúp vạch ra một lộ trình dẫn tới chiến thắng để chúng ta không bao giờ còn phải hy sinh tính mạng của các quân nhân vào một cuộc chiến không có lối thoát.”

Cựu Ngoại Trưởng John Kerry, một chiến binh từng được trao nhiều huân chương, kể cả Chiến Thương Bội Tinh, thì nêu bật tầm quan trọng của các nỗ lực ngoại giao.

“Bài học mà chúng ta rút ra thật đáng giá. Chúng ta phải biết chúng ta đang làm gì, phải thành thực với dân chúng, chiến tranh phải là giải pháp cuối cùng sau khi đã khai thác triệt để giải pháp ngoại giao. Tất cả những điều đó đều đúng cho chiến tranh Việt Nam và đúng cho tất cả mọi sự lựa chọn mà bây giờ chúng ta đang đối mặt.”

Ông Kerry nói nếu có một điều gì có thể giúp hàn gắn những sự chia rẽ trong xã hội Mỹ, khiến những người theo phong trào phản chiến có thể ôm lấy các cựu chiến binh đã cầm súng chiến đấu tại Việt Nam, thì đó là phim tài liệu Chiến tranh Việt Nam của Ken Burns và Lynn Novick.

Một cựu chiến binh cũng từng được trao Chiến thương Bội tinh như ông Kerry, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Chuck Hagel ca ngợi những nỗ lực của ông McCain và Kerry trong việc bình thường hóa quan hệ với Việt Nam. Ông nói phim The Vietnam War sẽ có ảnh hưởng sâu rộng không những ở Hoa Kỳ mà còn ở cả Việt Nam.

“Tôi chưa xem hết phim, nhưng đã xem khá nhiều. Tôi tin rằng nó đại diện cho và sẽ tiếp tục có ảnh hưởng đáng kể tới xã hội của chúng ta và cả Việt Nam nữa. Bộ phim này là bộ phim hấp dẫn, có tính thuyết phục nhất, đầy đủ nhất, trung thực nhất khi kể lại câu chuyện về chiến tranh Việt Nam.”

Ông Hagel nói tuy xem phim khơi lại những vết thương cũ, nhưng là điều có ích, nhất là cho các thế hệ lãnh đạo tương lai của nước Mỹ.

“Vâng, xem phim rất là đau lòng, nhưng rất quan trọng cho các thế hệ lãnh đạo kế tiếp của Mỹ phải hiểu được những hậu quả của chiến tranh và những hậu quả của các quyết định của chúng ta. Có thể chúng ta không bảo đảm được là tất cả các quyết định đều đúng nhưng bộ phim này sẽ mang lại cho chúng ta một kích thước khác.”

Một chi tiết có lẽ sẽ gây rất nhiều chú ý đối với khán giả Việt Nam là biến cố Tết Mậu Thân năm 1968, khi nhiều thường dân bị cộng sản Bắc Việt thảm sát, có người bị chôn sống, đã được nhắc đến trong phim. Đây có lẽ là phim tài liệu có tầm cỡ đầu tiên của Mỹ nhắc đến vụ thảm sát ở Huế.

Bà Duong Vân Mai Elliott, tác giả cuốn “The Sacred Willow” về 4 thế hệ của một gia đình Việt Nam, được các nhà làm phim yêu cầu cộng tác và xuất hiện nhiều lần trong phim. Bà có gia đình ở cả hai bên chiến tuyến, nói bà kinh ngạc khi thấy đạo diễn Ken Burns nhắc đến biến cố Tết Mậu Thân.

“Tôi xem tôi rất là sửng sốt, tôi cũng nói với ông (đạo diễn Burns) đây là lần đầu tiên mà một người ngoài Bắc đã tham chiến, công nhận vụ thảm sát ở Huế xảy ra năm Mậu Thân 1968. Tôi rất là ngạc nhiên. Nếu mà ông ấy phỏng vấn như thế này cách đây mười mấy năm thì chưa chắc họ đã dám nói như vậy, nhưng mà lúc ông phỏng vấn thì tôi thấy họ nói trung thực lắm.”

Thẩm phán Phan Quang Tuệ, từng phục vụ tại Tòa án Di trú San Francisco nay đã về hưu, cũng xuất hiện trong phim. Ông nhận xét:

“Nhìn qua những bộ phim đã có, tôi thấy không có phim nào có thể trung thực hơn, và tôi không nghĩ là tương lai sẽ có một cuộn phim nào khác nữa vì cho tới khi phim này ra thì đã 42 năm sau cuộc chiến. Hai, ba thế hệ đã lớn lên, cuộn phim này ghi lại trung thực lịch sử, không phải của cuộc chiến mà qua cái lịch sử cuộc chiến đó, lịch sử Việt Nam, Nam cũng như Bắc. Tôi thấy điều cần làm là phải phổ biến rộng rãi phim này ở Việt Nam.”

Chiến tranh Việt Nam, hơn 4 thập niên sau, vẫn là một chủ đề hóc búa cho một phim tài liệu, và chắc chắn trong những ngày tới, “The Vietnam War” sẽ còn gây rất nhiều tranh cãi tại Hoa Kỳ, tại Việt Nam và trong các cộng đồng người Việt hải ngoại khắp nơi.

Phim tài liệu 10 tập “The Vietnam War” của đạo diễn Ken Burns và Lynn Novick sẽ lần lượt được công chiếu trên đài PBS, bắt đầu từ ngày Chủ nhật 17 tháng 9.

VOA

_______________

Đọc thêm:

HÃY CÙNG NGỒI XUỐNG ĐỂ XEM LẠI CHIẾN TRANH VIỆT NAM.

Cuộc chiến tranh Việt Nam đã kết thúc được 40 năm, và năm nay cũng kỷ niệm 50 năm ngày nước Mỹ dấn sâu vào cuộc chiến ấy (từ năm 1967). Chiến tranh Việt Nam trở thành một vết thương nhức nhối, một sự thống khổ mà người Mỹ không dễ gì quên được. Đạo diễn Ken Burns đã nói rằng, kể từ cuộc Nội chiến Mỹ đến nay, mới có một cuộc chiến tranh không diễn ra trên đất Mỹ nhưng lại gây chia rẽ và đau đớn cho người Mỹ nhiều như vậy. Ken Burns cũng là đạo diễn duy nhất của nước Mỹ tái hiện 3 cuộc chiến khủng khiếp ảnh hưởng đến nước Mỹ thành 3 series phim tài liệu dài:

● The Civil War (Nội chiến Mỹ / năm 1990 / dài 9 episode / khoảng 11 giờ đồng hồ)

● The War (Thế chiến II / năm 2007 / dài 7 episode / khoảng 9 tiếng)

● Và đặc biệt là The Vietnam War, cộng tác với nữ đạo diễn Lynn Novick, với thời gian kỷ lục 18 tiếng, 10 episode được làm trong gần 10 năm và ngốn một số tiền khổng lồ khoảng 70 triệu USD.

Series này sẽ được phát sóng bắt đầu từ tối chủ nhật (17/9) này, tức sáng thứ 2 giờ Việt Nam với phụ đề tiếng Việt. Lần đầu tiên, cuộc chiến tang thương này sẽ được nhìn lại một cách đầy đủ và thấu suốt nhất sau hơn 40 năm cuộc chiến kết thúc. Lần đầu tiên, những nhân chứng chiến tranh từ 3 phía: Mỹ, VNDCCH và VNCH sẽ lên tiếng về những bí mật còn ẩn giấu, những đau thương và di chứng chiến tranh mà họ phải chịu đựng trong suốt bao nhiêu năm. Hơn 1000 nhân vật được đề cử để cuối cùng chọn ra khoảng 100 nhân vật. Nhiều người trong số đó là những nhà văn, nhà báo, trí thức… của cả ba phía, như Tim O’Brien (tác giả của tập truyện ngắn The Things We Carried đã được dịch ra tiếng Việt), Bảo Ninh, Nguyên Ngọc, Lê Minh Khuê… đã chia sẻ những trải nghiệm, những góc nhìn của họ về chiến tranh.

Với cá nhân tôi khi xem loạt phim này, những chia sẻ của những nhân vật cựu binh – trí thức / nghệ sĩ không chỉ đơn giản là gợi lại những hồi ức chiến tranh mà họ từng trải qua, mà còn đặt ra những câu hỏi về lương tri con người, về tội ác của con người và nỗi đau của con người trong chiến tranh.

Cùng với 100 nhân chứng từ cả ba phía, lần đầu tiên, series này cũng cung cấp những cuộc điện đàm của các đời tổng thống Mỹ liên quan đến cuộc chiến Việt Nam được giải mật. Và còn rất nhiều thứ đầu tiên khác mà tôi tin các bạn sẽ nhận ra trong quá trình xem loạt phim này với những hình ảnh tư liệu, những loạt footage dày đặc và khổng lồ về chiến tranh; đến mức nhiều tập phim (như tập 6 về Trận chiến Mậu Thân chẳng hạn – có tên là Things Fall Apart – Quê hương tan rã, mượn tên một cuốn tiểu thuyết của nhà văn châu Phi Chinua Achebe) không khác gì một bộ phim bom tấn về chiến tranh theo kiểu dàn dựng như “Giải cứu binh nhì Ryan” hay “Dunkirk”, với sự cuồng nộ, tiếng súng đạn rú rít và những xác người Việt ngã xuống gần như xuyên suốt tập này.

Chiến tranh Việt Nam đã để lại những tổn thất nặng nề và đau đớn như thế nào? 58.000 lính Mỹ chết trận. Hàng triệu người lính khác (của cả 2 miền) tử thương. Hơn 3 triệu thường dân và cả lính đánh thuê của các nước láng giềng cũng vùi thây vì chiến tranh. 5 đời Tổng thống Mỹ của cả hai chính đảng liên quan đến cuộc chiến Việt Nam luôn phải chịu sự chỉ trích của hàng triệu người trên khắp thế giới. Người Mỹ coi cuộc chiến tranh là “Nỗi thống khổ từ Việt Nam”. Và sau hơn 40 năm, những tàn dư từ cuộc chiến này vẫn còn đó.

Tháng 10 năm ngoái, tôi có may mắn được hãng Florentine mời đến Mỹ để xem trước về loạt phim này. Mới sang đến New York tối hôm trước, sáng hôm sau phải bập vào xem ngay. Mỗi ngày 3 tập dài gần 6 tiếng. Giữa các tập có các cuộc thảo luận. Phim không có phụ đề nên khó lĩnh hội hết, nhưng những hình ảnh tang thương và tang tóc liên tục đập vào mắt tôi, khiến cơn jetlag bay biến và thậm chí ám ảnh đến mất ngủ trong hai ngày đầu. Chưa bao giờ tôi thấy trên màn ảnh xác những người Việt Nam chất đống nhiều đến thế trên những chiếc xe bò, nằm rải rác bên vệ đường, trong những hố chôn tập thể, trong những chiếc túi lưới được trực thăng Mỹ chở treo lủng lẳng giữa trời. Những bức hình nổi tiếng về cuộc chiến Việt Nam như Em bé Napalm, Vụ xử tử trên đường phố Sài Gòn, vụ tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức được tái hiện một cách rùng rợn bằng những đoạn phim tư liệu dài, cho phép ta hiểu được xuất xứ, động cơ và những điều bí mật còn ẩn đằng sau chúng.

Khi kết thúc loạt phim, tôi đến MoMA (bảo tàng nghệ thuật đương đại) và cuốn sách tôi mua mang về làm kỷ niệm là quyển “Những bức ảnh làm thay đổi thế giới”, trong đó có 3 bức ảnh về Chiến tranh Việt Nam. Tạp chí Time, trong cuộc bình chọn 100 bức ảnh gây ảnh hưởng nhất thế giới cũng chọn 4 bức ảnh về cuộc chiến này, trong đó hai vị trí số 1 và số 2 là bức Em bé Napalm (The Terror of War / chụp năm 1972 bởi Nick Út) và Hòa thượng tự thiêu (The Burning Monk / được chụp năm 1963 bởi Malcome Browne). Hai bức ảnh khác là vụ thiếu tướng Nguyễn Ngọc Loan bắn một người lính cộng sản trên đường phố Sài Gòn (Sagon Execution) được chụp năm 1968 bởi Eddie Adams và cảnh ba mẹ con thuyền nhân tị nạn (The Boat of No Smiles) cũng được chụp bởi Eddie Adams năm 1977. Bốn bức ảnh đại diện cho những thống khổ, bi thảm và huynh đề tương tàn của người Việt trong cuộc chiến kinh hoàng này.

Tổng thống Kennedy từng bình luận về bức hình vụ tự thiêu của Hòa thượng Thích Quảng Đức theo tư thế ngồi tọa hoa sen rằng:

“Không có tin tức nào trong lịch sử tạo ra những cảm xúc gây ảnh hưởng khắp thế giới như thế!”

Còn tổng thống Nixon từng đặt ra nghi vấn bức ảnh em bé Napalm của Nick Út là giả mạo. Nick Út đã đáp lại rằng: “Sự kinh hoàng của cuộc chiến tranh Việt Nam mà tôi chụp lại được là không thể sắp đặt”.

Ba trong bốn bức ảnh này đoạt giải Pulitzer cho nhiếp ảnh báo chí và tác động mạnh mẽ đến đời sống chính trị và xã hội nước Mỹ. Câu chuyện chi tiết, những hình ảnh tư liệu đầy đủ về bốn bức ảnh chiến tranh Việt Nam gây ám ảnh cả thế giới, trở thành “đề tài bàn tán tại phòng khách của nhiều gia đình khắp thế giới” và góp phần kết thúc cuộc chiến đau thương này, sẽ được tái hiện đầy đủ trong loạt phim The Vietnam War. Bên cạnh đó, series này không chỉ đơn giản tái hiện cuộc chiến kéo dài gần 20 năm đó, mà còn mở rộng để nói về xuất xứ của nó, tại sao người Mỹ quyết định tham chiến Việt Nam (trong tập 1) và kéo dài đến những năm gần đây trong nỗ lực hòa giải từ cả hai phía (tập 10).

Hãy ngồi lại để xem bộ phim về cuộc chiến đau thương mà cha ông chúng ta đã đổ xương máu, để không bao giờ phải chứng kiến một lần nữa những bi thảm của chiến tranh trên dải đất mỏng hình chữ S này. Rất nhiều nhân vật trong loạt phim đã lặp đi lặp lại một câu nói mà tôi nghĩ nó đã ám ảnh lương tri của họ:

“Liệu những người trẻ của thế hệ hôm nay có rút ra được những bài học thương đau mà cha anh họ đã trả giá? Liệu hơn 3 triệu con người đã chết vì chiến tranh có khiến người ta kinh sợ chiến tranh?”

Hay nói như nhà văn Nguyên Ngọc: “Chiến tranh làm thức dậy thú tính trong con người. Tôi ở rừng, tôi thấy những con thú dữ cũng không như thế đâu. Con hổ giết thịt con vật khác vì đói ăn, còn con người giết đồng loại trong chiến tranh không phải vì cần ăn. Chiến tranh dã man như thế cơ mà.”

© Nhà báo Le Hong Lam

Thông tin về lịch phát sóng: phim phát sóng buổi tối ở Mỹ tức là sáng hôm sau giờ Việt Nam, bắt đầu từ tối chủ nhật (17/9) với phụ đề tiếng Việt tại website của hãng PBS:

http://www.pbs.org/kenburns/the-vietnam-war/watch/

Theo thông tin mới nhất thì hãng PBS hiện tại đã hứa gỡ chặn với những IP ở VN để bộ phim có thể tiếp cận công chúng nhiều hơn.

P/S: cho những bạn chưa đọc, chưa xem nhưng đã phỉ báng Ken Burns và quan điểm “truyền thông phương Tây” luôn bóp méo sự thật. tôi xin trích lại bài viết từ báo tuoitre giới thiệu về bộ phim:

http://tuoitre.vn/ken-burns-lam-phim-ve-chien-tranh-viet-na…

“Đạo diễn Ken Burns nổi tiếng với những bộ phim tài liệu sâu sắc với góc nhìn nhân văn. Ông cho biết bộ phim là câu chuyện về những con người, cả người Mỹ lẫn người Việt Nam, chịu ảnh hưởng nặng nề bởi chiến tranh và những người Mỹ yêu hòa bình, từng tham gia biểu tình chống chiến tranh Việt Nam trên đất Mỹ.

Phim sẽ đề cập những người Mỹ bị ép buộc đi lính trong chiến tranh Việt Nam: “Chúng tôi sẽ để chính các cựu chiến binh, gia đình của họ và những người phản đối chiến tranh nói lên suy nghĩ và chia sẻ câu chuyện của chính họ. Chúng tôi tin loạt phim này sẽ góp phần hàn gắn vết thương chiến tranh”.

Nguồn: The X file of History‘s post.

 

Xem tiếp

nữ binh sỹ Triều Tiên bị hãm hiếp

‘Bị hãm hiếp’ trong quân đội Triều Tiên

‘Bị hãm hiếp’ trong quân đội Bắc Hàn 21 tháng 11 2017Bản quyền hình ảnh REUTERSImage ...

Bình Luận

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *