Báo hay cho người bận rộn

Điểm Một Thời – Sắc và Thần của một gia chủ

0

Điểm Một Thời – Sắc và Thần của một gia chủ

19/02/2017
“Đất có chủ, nhà có gia tiên” – mệnh đề khẳng định này sẽ được họa sĩ Sĩ Hoàng cùng cộng sự, nghệ nhân phòng trà Điểm Một Thời bày soạn công phu ngay tại Nguyễn Huệ, con lộ “đình đám” nhất hiện nay tại trung tâm thành phố, vào đúng dịp đầu năm 2017 và nghênh đón Tết Đinh Dậu.

Trong nếp quen của người Việt, dù nếp nhà thanh đạm tới mấy, thì căn phòng hay khoảng không gian dùng để tiếp khách vẫn là nơi gia chủ quan tâm bài trí nhiều nhất, nhằm nói lên tất thảy gia thế và cả lòng hiếu khách của chủ nhà.

Thế nhưng nằm ngoài phạm vi một gia đình, khi cần phải có một nơi tiếp khách phương xa, để hãnh diện trưng phô những “của nả” của Việt Nam ngay tại thành phố Sài Gòn, thì người Việt Nam những năm gần đây rơi vào tình trạng không có nơi tiếp khách, ngoài việc tới một khách sạn nhà nước, ăn chả giò, nghe một ban nhạc dân gian ăn vận đỏ xanh tấu lên những bản nhạc ngoại quốc bằng nhạc cụ dân tộc, hoặc đi coi chứng tích chiến tranh và kết thúc trên vỉa hè Bùi Viện.

Đó là một trong những động cơ khiến họa sĩ Sĩ Hoàng 15 năm về trước khai trương phòng trà Điểm Một Thời, tọa lạc tại một ngôi nhà cổ trên đường Lý Tự Trọng. Nơi đây cũng đã trở thành một “phòng khách” đủ tiêu chuẩn về chất lượng nghệ thuật, chất lượng dịch vụ và cả chất lượng an ninh để đón tiếp những đoàn thượng khách quốc gia, các nhà nghiên cứu văn hóa, những nhóm thương gia và người Việt hải ngoại về tìm lại những dấu ấn của một nền văn minh vàng son.

Sau năm năm hoạt động, Điểm Một Thời đóng cửa trong sự tiếc nuối của những vị khách quen. Bản thân vị chủ nhân, họa sĩ Sĩ Hoàng, rút mọi hoạt động về nhà vườn Long Thuận và chuyển hướng đầu tư tâm lực vào dự án Bảo tàng Áo dài.

Điểm Một Thời trở thành ký ức non trẻ của một ít người Sài Gòn, quá ít so với sứ mệnh mà người ta kỳ vọng ngày nó ra đời, 15 năm trước.

Một nền văn minh “chợ”

Mất đúng mười năm kể từ khi Điểm Một Thời lẳng lặng biến mất khỏi bản đồ giải trí văn hóa của thành phố cho đến thời điểm bất ngờ và rốt ráo nhất, không lâu sau sự xuất hiện của Bảo tàng Áo dài tại đại lộ Nguyễn Huệ, vào những ngày cuối năm 2016, một cuộc gặp gỡ báo chí được tổ chức. Họa sĩ Sĩ Hoàng, cùng những cộng sự – có người mới, có người là những khuôn mặt “khai quốc công thần” của phòng trà 15 năm về trước, cùng chính thức công bố sự tái xuất Điểm Một Thời.

Được coi như một phần hoạt động của Bảo tàng Áo dài, họa sĩ Sĩ Hoàng tin rằng giá trị thực thụ của chiếc áo Việt Nam chỉ được hoàn thiện khi bên trong nó là một người Việt Nam. Không chỉ là mẫu vật được trưng bày và cũng không chỉ là cổ vật, bản thân áo dài có sức sống bền bỉ kỳ lạ, và phòng trà “Điểm Một Thời” không chỉ là một salon văn nghệ thuần túy, mà còn là một “triển lãm sống” tái hiện bối cảnh văn hóa và sinh hoạt thời cuộc xung quanh số mệnh của chiếc áo dài nói riêng, của người Việt nói chung.

Với kịch bản được dàn dựng bởi người học trò cũ là tôi và đạo diễn, huấn luyện diễn xuất của nghệ sĩ thoại kịch Lương Duyên, chương trình đầu tiên với chủ đề “Âm vang đất nước” sẽ xây dựng trên hình ảnh những phiên chợ.

Ý tưởng dàn dựng của tôi là các cộng đồng người và những nền văn minh thịnh vượng đã bắt đầu từ hoạt động giao thương, trao đổi vật phẩm, đó chính là hình thái giao hảo phù thịnh đầu tiên, vì quyền lợi chung, và văn minh giao tế cũng bắt đầu từ đây: những ngôi chợ. Với đường duyên hải dài, sông ngòi chằng chịt ở phía Nam và những đường biên giới với một xứ sở khổng lồ ở phương Bắc, những thương cảng, nền văn minh thịnh vượng, và những thảm kịch của phần số dân tộc Việt Nam cũng bắt đầu từ đây. Điều này đã khiến tôi xây dựng hình ảnh xuyên suốt cho vở diễn kết hợp cổ nhạc với trang phục này, bắt đầu từ hình thái siêu thực nhưng gần gũi tiềm thức tâm linh của người Việt về những ngôi chợ âm phủ, tiếp nối với hình ảnh một cảnh chợ quê thôn dã có trong ký ức của bất kỳ ai từng lớn lên từ hột gạo chén cơm đồng bằng, và kết thúc với sắc màu đa chủng trù phú của một phiên chợ miền Thượng, không dẫn dắt về hướng vị lai như các cấu trúc kịch bản “tư tưởng” thường có, mà kết lại, trọn vẹn một chu kỳ luân hồi bằng hình ảnh Việt cổ thuần túy của trang phục thời Âu Lạc, cùng khí phách trong tính nguyên bản của nhạc cụ đàn đá.

Phần một, với sự xuất hiện đầu tiên của hình hài chiếc áo tứ thân nguyên mẫu với guốc mũi cong và xà tích bạc, mượn hình ảnh phiên chợ âm phủ để dẫn dắt câu chuyện của những kiếp luân hồi, tiến hóa của áo dài từ thế kỷ XVI đến nay.

Lần lượt hình bóng người Việt Nam, từ kẻ bình dân tới hàng quyền quý lững thững đi ra, hòa trộn và xóa nhòa ranh giới thời cuộc cổ-kim. Các “cô tân thời” trong chiếc áo dài mẫu do họa sĩ Cát Tường thiết kế mang rõ nét “Francaise romantisme”, các phu nhân quý phái của giới thủ cựu bài tân, tất thảy cùng ý nhị cúi đầu khi bà hoàng hậu cuối cùng của thời Việt Nam quân chủ xuất hiện, đường bệ trong mẫu áo dài hoàng gia bằng gấm quý. Hình ảnh huyền thoại của những tà áo dài trắng nữ sinh, và mẫu áo vẽ do đích thân họa sĩ Sĩ Hoàng từng thực hiện cho hoa hậu áo dài Việt Nam đầu tiên bước ra trong ánh sáng chào đón sự phục sinh của áo dài vào đầu thập niên 1990.

Hơn 100 nam nữ thanh niên, phần lớn là học sinh, sinh viên và người lao động đã đến trong buổi tuyển chọn để tìm ra những khuôn mặt và vóc dáng đặc thù nhất của mỹ cảm Việt Nam nhiều thời kỳ. Không có khái niệm “người mẫu”, với chỉ hai tuần, dưới sự huấn luyện của đạo diễn Lương Duyên, họ được tập huấn nghiêm ngặt để nhập vai những nhân vật sống cách mình hàng thế kỷ.

Xuyên suốt chương trình âm nhạc là những nguyên tác cổ nhạc được giữ nguyên lối thi phú cổ văn của người Việt nhiều vùng miền, được minh họa bằng các hoạt cảnh tái hiện đời sống sinh hoạt, lao động của người Việt xưa, cũng do đội “kiêu binh” của salon văn nghệ này thực hiện.

Thay cho giờ giải lao, khách thưởng lãm còn được tương tác trong phần hai của chương trình, là một ngôi chợ quê đồng bằng, với những tiếng rao, món quà vặt thôn dã, lẫn trong tiếng gà gáy, tiếng vọng cổ phát ra từ radio, và sự hồn nhiên, nhập vai tài tình của những diễn viên hoàn toàn chưa hề có trải nghiệm sân khấu nào.

Phần cuối của chương trình tái hiện cả một bức đại cảnh đa sắc tộc của 54 dân tộc Việt Nam, với hình ảnh chủ đạo là phiên chợ miền thượng. Từng bộ trang phục là hiện vật nguyên trạng được trình diễn trong một bối cảnh đại hội con cháu Âu Cơ diễn ra trên nền sân khấu rực trắng xác hoa ban, và kết thúc bằng cuộc tái hiện trang phục thời Âu Lạc, được cho là phiên bản nguyên mẫu của trang phục dân tộc Việt Nam trước khi dung nạp các nguồn ảnh hưởng thẩm mỹ từ bên ngoài. Bộ phục trang được tái dựng theo di khảo hoa văn trống đồng Đông Sơn sẽ được thể hiện với đầy đủ khí sắc vừa thanh nhã, vừa kiêu hùng cùng với tiết mục âm nhạc đỉnh cao kết thúc chương trình là bản độc tấu trên đàn đá – loại nhạc cụ ra đời cùng thời kỳ mà cho đến nay vẫn không ngừng khiến giới nghiên cứu sử học và âm nhạc trên thế giới phải ngưỡng mộ về sự tinh xảo trong cấu trúc, tính cầu kỳ trong chế tác và khúc thức chặt chẽ của các quãng âm. Nhạc phẩm soạn riêng cho đàn đá mang tên Âm vang đất nước cũng đã được chọn làm tên chủ đề chương trình, như một thông điệp phi ngôn ngữ, được cất lên trung thực, đầy mỹ cảm từ những phiến đá từ chính lòng đất của địa giới quốc gia. Điều mà những người thực hiện chương trình tin chắc sẽ được cảm thụ thấu đáo và dễ dàng, vượt qua rào cản ngôn ngữ, như một tuyên ngôn chủ quyền về lãnh thổ văn minh Việt.

Cuộc diễu hành của những kiêu binh

Tiếp nối thành công của 15 năm về trước, Điểm Một Thời với địa thế thuận lợi ngay trung tâm thành phố mang kỳ vọng không chỉ là điểm tiếp đón khán giả ngoại quốc như một hành trình văn hóa được thu gọn trong phạm vi salon văn nghệ, mà mơ ước lớn hơn nữa chính là nhắm đến khách thưởng ngoạn người Việt Nam.

Bên cạnh đó, với xuất thân là một nhà sư phạm, họa sĩ Sĩ Hoàng sẽ tổ chức các chương trình phụ đạo ngoại khóa đặc biệt cho các trường trung và tiểu học. Các em sẽ được thưởng thức bữa trưa với nhiều món đặc sản nhiều vùng miền, tham quan quy trình may thêu áo dài của các nghệ nhân, tự tay thực hiện mẫu vẽ áo dài, quan sát hiện vật lịch sử tại phòng triển lãm mini và kết thúc bằng buổi thưởng thức chương trình biểu diễn trang phục và cổ nhạc Âm vang đất nước với giá ưu đãi tuyệt đối so với nhiều tour tham quan mang tính lịch sử chiến tranh khác.

Chương trình sẽ diễn ra hằng đêm kể từ đầu năm 2017 tại AODAI EXHIBITION – 77 Nguyễn Huệ, Q.1. Ảnh: DMT

Khi được hỏi liệu có phải là một bài toán kinh tế khinh suất khi ra quyết định diễn hàng đêm suốt tuần, họa sĩ Sĩ Hoàng cho biết: “Đáng buồn là chúng ta không bao giờ đặt câu hỏi tương tự cho một tiệm cà phê ngoại quốc án ngữ ngay cùng khu phố này, nhưng mọi lo ngại đều hướng về phía người làm văn hóa. Nhưng với chúng tôi, khi mà xung quanh mình người ta có thể tồn tại được, tôi không bỏ cuộc ngày nào còn tin rằng ngoài kia còn có một tỉ lệ người Việt, dù nhỏ, đang muốn đi tìm lại những tài sản bị thất thoát của mình. Mười năm về trước, khi đóng cửa phòng trà, tôi không cho đó là một thất bại khi nghĩ về những thượng khách, bất kể đoàn ngoại giao, yếu nhân, hay chỉ là một người Việt Nam bình thường đã đến và mang theo về trong ký ức những gì. Nếu xét trên giá trị này, chúng tôi đã thắng lớn và sẽ tiếp tục là như vậy!”.

Lần tái xuất này, bên cạnh họa sĩ Sĩ Hoàng còn là đạo diễn diễn viên thoại kịch Ngọc Duyên, phần cổ nhạc do nghệ sĩ ưu tú Anh Tấn đảm nhiệm, và đặc biệt, hai bản hòa nhạc đặc biệt do nhạc sĩ – nhà nghiên cứu âm nhạc Trần Mạnh Hùng sáng tác riêng cho chương trình. Nhạc sĩ Trần Mạnh Hùng được biết đến với những dự án đưa chèo vào jazz, đưa cổ nhạc vào giao hưởng với tiếng vang ở tầm quốc tế, đã đồng hành với từng buổi tập để gấp rút sáng tác nhạc nền cho phần trình diễn lịch sử áo dài và trang phục 54 dân tộc. Ngoài ra, các kỹ thuật viên âm thanh và ánh sáng của sân khấu Hoàng Thái Thanh cũng đồng hành hỗ trợ để bảo toàn chất lượng nghệ thuật hoàn hảo nhất.

Trong năm 2017, sau chương trình ra mắt Âm vang đất nước, phòng trà Điểm Một Thời sẽ tiếp tục dàn dựng và công diễn những chương trình được thiết kế đặc thù cho đặc sản văn nghệ Nam Bộ, tân nhạc Sài Gòn, và các loại hình thể nghiệm như tân kịch, v.v.. Các gói chương trình sẽ được thiết kế thuần nhất, dựa trên yếu tố nghiên cứu cổ bản và dung hòa với thị hiếu văn hóa đương thời nhằm thu hút sự quan tâm của khán giả nội địa.

Khi được hỏi về cảm nghĩ và tâm thế “gia chủ” trước sự xuất hiện ồ ạt các tuyến bay trực tiếp từ Trung Quốc và lượng du khách đến từ quốc gia lân bang này phát triển đột biến cùng, tôi đã thay mặt thầy mình trả lời: “Là chủ nhà, khách đến thì phải tiếp thôi!”.

Với một đội “kiêu binh” như vậy, cuộc tái xuất của tên tuổi Sĩ Hoàng trong lãnh vực văn hóa văn nghệ, cùng phòng trà Điểm Một Thời đã sẵn sàng tâm thế lẫn trang bị để bày soạn một “phòng tiếp khách” tươm tất cho người Sài Gòn và du khách ngoại quốc không chỉ cho mùa Tết Nguyên Đán, mà sẽ là một hành trình không còn đơn độc của chặng đường dài sắp tới, tiếp nối câu chuyện của 15 năm trước dưới cái tên Điểm Một Thời.

Trác Thúy Miêu, Người Đô Thị

Có thể bạn sẽ thích

Bình Luận

Your email address will not be published.