Nói gì thì nói, dù ở bất cứ đô thị nào trên thế giới, khu phố người Hoa cũng có bản sắc riêng. Bản sắc ấy dường như càng đậm đặc ở những con phố nhỏ, ngõ sâu, hẻm vắng – nơi cuộc sống dường như trôi chảy chậm lại. Ở Chợ Lớn, TP.HCM có nhiều con hẻm như thế.

Chợ Lớn trải rộng trên địa bàn nhiều quận ở TP.HCM, với khoảng 400 con hẻm; rất nhiều trong số này được cư dân đặt tên với một chút hoài nhớ xa xôi về những “hào”, những “lý”, những “phường” nơi cố quận.

Trong đó, Hào Sỹ Phường, một hẻm hình chữ L với nét dọc bắt đầu từ số 206 Trần Hưng Đạo B, nét ngang “ăn” ra số 63 Ngô Quyền được coi là một trong những hẻm độc đáo nhất. Hào Sỹ Phường có gần 70 căn nhà. Kiến trúc các căn nhà khá đồng nhất, tạo thành sự đồng nhất cho cả con hẻm theo kiểu “tứ hợp viện”: 4 mặt đều xây nhà, gồm nhà chính, các gian chái được nối bằng Đông Tây hồi lang. Hai đầu hẻm là 2 căn nhà không có tầng trệt, thay vào đó là 2 cầu thang song hành nối tiếp với hồi lang. Cửa các căn hộ ở Hào Sỹ Phường cũng rất đặc sắc, gồm 3 lớp, gọi là “thảng long môn”. Cửa ngoài là bình phong với 2 cánh chớp lưng lửng để che chắn tầm nhìn từ bên ngoài; cửa thứ 2 là cửa lùa với một khung gỗ và những song ngang, dùng để chống trộm và tránh ảnh hưởng gió lùa, số song ngang phải là số lẻ (người Quảng Đông – Trung Quốc kiêng số chẵn); cửa trong cùng mới là cửa thực thụ.

Sở dĩ kiến trúc các ngôi nhà lại có sự đồng nhất như vậy là do toàn bộ Hào Sỹ Phường trước đây thuộc quyền sở hữu của Công ty Hui Bon Hoa. Chủ Công ty, một đại phú Hoa kiều tên là Huỳnh Văn Hoa, thường gọi là chú Hỏa, giàu có đến mức đã từng sở hữu cả con hẻm này và rất nhiều bất động sản lớn khác trong thành phố. Một số gia đình ở đây vẫn còn lưu giữ kỷ vật là giấy tờ thuê nhà của chú Hỏa từ trước năm 1975.

Trong khu vực này, chợ Xã Tây cũng là một cái tên không thể không nhắc đến. Chợ nằm trọn trên đường Phù Đổng Thiên Vương, phường 11, quận 5; tính từ đường Trần Hưng Đạo B và Nguyễn Trãi cắt ngang, nhỏ như một con hẻm và chỉ dài không quá 200 m. Năm 1990, chợ đã được lựa chọn làm bối cảnh cho phim “Người tình” (L’Amant) của Pháp. Những ngôi nhà lợp ngói âm dương rêu phong trong con hẻm này đã góp phần tạo nên thành công cho bộ phim về mối tình lãng mạn giữa cô gái trẻ Pháp – sau trở thành nhà văn – và chàng trai Hoa kiều con nhà đại điền chủ miền Tây.

Quả thực còn nhiều lắm những câu chuyện thú vị được “phong kín” trong những hẻm phố quanh ta, rồi một ngày “nắng qua mái hiên”, bỗng dưng chợt nhớ!

Hải Quan