Báo hay cho người bận rộn

Quan hệ kinh tế Đức – TQ: Hội chứng “luộc ếch”

0

Quan hệ kinh tế Đức – Trung Quốc: Hội chứng “luộc ếch”

Thứ Tư,  2/5/2018
Ông Thomas Bauer, Tổng giám đốc Bauer AG, bên cạnh sản phẩm của công ty. Ảnh: Handelsblatt

Công cuộc mở cửa kinh tế, cùng với thị trường rộng lớn của Trung Quốc đã mang lại nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp Đức. Nhưng giờ đây, người Đức đang lo lắng nhìn các công ty Trung Quốc nhanh chóng vươn lên trên bậc thang giá trị, trở thành các đối thủ cạnh tranh đáng gờm, một phần nhờ vào việc tiếp thu công nghệ từ các công ty Đức nhưng phần lớn nhờ vào chính sách công nghiệp của Chính phủ Trung Quốc.

Nỗi lo của Bauer

Bauer AG là một công ty gia đình hơn 230 năm tuổi, có trụ sở ở phía Bắc thành phố Munich, Đức. Sử dụng 11.000 công nhân ở 70 quốc gia, Bauer là nhà sản xuất thiết bị xây dựng tầm cỡ thế giới, và đã đầu tư kinh doanh ở Trung Quốc vài thập niên trước. So với các doanh nghiệp nước ngoài ở xứ này, Bauer có thuận lợi là không phải liên doanh với đối tác địa phương mà được làm chủ hoàn toàn hai nhà máy ở Thượng Hải và Thiên Tân. Sản phẩm Bauer từ các nhà máy này được bán ra khắp châu Á, giúp công ty tránh được những cơn trồi sụt của thị trường xây dựng Trung Quốc.

Tuy vậy, Tổng giám đốc Thomas Bauer, 62 tuổi, thế hệ thứ bảy của gia tộc Bauer đảm nhiệm vai trò điều hành công ty gia đình – đang rất lo ngại về vị thế của công ty và về quan hệ kinh tế rộng lớn giữa hai quốc gia. Mãi tới gần đây Trung Quốc vẫn được giới doanh nghiệp và chính trị gia Đức coi là có lợi nhưng cái nhìn của doanh nhân Đức về thị trường Trung Quốc đang thay đổi rất nhanh theo hướng ngược lại. “Nước Đức đang bỏ quá nhiều trứng vào một giỏ, và cái giỏ đó là Trung Quốc”, ông Bauer nói với hãng tin Reuters.

Bauer AG xây dựng nhà máy sản xuất đầu tiên ở Trung Quốc vào giữa thập niên 1990. Vào lúc đó, Trung Quốc không có công ty nào sản xuất được những giàn máy khoan tinh vi như sản phẩm của Bauer – những giàn khoan cao vút, sơn màu vàng, dùng để thi công nền móng cho các tòa nhà chọc trời, nhà máy điện hoặc sân bay. Nhưng đến năm 2013, Bauer đếm được có 36 đối thủ cạnh tranh là công ty Trung Quốc sản xuất các thiết bị xây dựng tương tự như sản phẩm của Bauer. Theo ông Thomas Bauer, sự thay đổi này chủ yếu nhờ các nhà cung cấp châu Âu đã bán linh kiện hoặc chuyển giao công nghệ cho các công ty Trung Quốc.

Cùng với sự nở rộ các đối thủ cạnh tranh bản địa, hoạt động kinh doanh của Bauer bị thu hẹp dần. Một thập niên trước, hai nhà máy của Bauer tại Trung Quốc mang lại doanh thu hàng năm khoảng 109 triệu euro, nhưng gần đây chỉ còn một nửa con số đó.

Ngày vui qua mau

Mối lo của Bauer phản ánh một nỗi sợ hãi ngày càng tăng ở Đức. Trong hơn một thập niên qua, Đức là đầu tàu tăng trưởng của Liên hiệp châu Âu; kinh tế Đức vượt qua được cuộc rối loạn tài chính toàn cầu, cuộc khủng hoảng nợ công của khối đồng tiền chung euro và làn sóng người nhập cư sôi sục.

Sự bền vững của kinh tế Đức được dựa trên hai động lực chính: Đức có nhiều công ty sáng tạo, làm ra những sản phẩm công nghiệp cao cấp; và nước này thành công hơn những quốc gia khác trong việc tận dụng hệ thống thương mại toàn cầu mở, dựa trên luật lệ và khuyến khích cạnh tranh.

Ở cả hai lĩnh vực này, Trung Quốc đều có vai trò cốt yếu. Trong thập niên vừa qua, Trung Quốc mua xe hơi và máy móc của Đức với tốc độ tăng chóng mặt; chỉ tính trong năm ngoái, Trung Quốc đã mua của Đức gần 5 triệu chiếc xe hơi các loại, nhiều hơn ba lần số xe mà Đức bán sang thị trường Mỹ.

Quan hệ kinh tế giữa hai nước cũng không ngừng mở rộng; trong năm ngoái kim ngạch thương mại hai chiều Đức-Trung Quốc đạt kỷ lục 187 tỉ euro trong khi buôn bán giữa Trung Quốc với Anh hoặc Pháp chỉ dừng ở mức 70 tỉ euro mỗi nước. Với Trung Quốc, Đức chỉ bị thâm hụt thương mại khoảng 14 tỉ euro trong năm 2017 – một con số rất nhỏ so với mức thâm hụt 375 tỉ đô la (346 tỉ euro) mà Mỹ phải chịu trong buôn bán với Trung Quốc.

Tình cảnh của các công ty Đức tại Trung Quốc giống như những con ếch bị luộc, sức ép cứ tăng dần cho đến lúc họ bị triệt tiêu.

Nhưng ngày vui qua mau, đang diễn ra một sự thay đổi căn bản trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc. Xu hướng mở cửa của Trung Quốc bị đảo ngược dưới thời ông Tập Cận Bình là một yếu tố quan trọng, và yếu tố quan trọng khác là các công ty Trung Quốc đã vươn lên vị trí cao hơn trong dây chuyền giá trị nhanh hơn là người Đức hình dung. Một khi người Trung Quốc thủ đắc được những công nghệ và bí quyết cần thiết để lập ra những doanh nghiệp nội địa của riêng họ thì doanh nghiệp nước ngoài sẽ bị hạn chế hoạt động, thậm chí bị đẩy ra khỏi thị trường rộng lớn này.

Trong chỗ riêng tư, các nhà quản lý doanh nghiệp Đức thường ví hoạt động công nghiệp của Đức ở Trung Quốc với hiện tượng “luộc ếch” trong câu chuyện dân gian: ếch được luộc trong nồi với sức nóng tăng dần mà con ếch không nhận ra hoặc không thể nhảy ra khỏi nồi. Tình cảnh của các công ty Đức tại Trung Quốc giống như những con ếch bị luộc, sức ép cứ tăng dần cho đến lúc họ bị triệt tiêu.

Sức ép từ Bắc Kinh

Ông Thomas Bauer và các doanh nghiệp Đức nói rằng, điều mà họ lo ngại nhất là vai trò của Chính phủ Trung Quốc trong nền kinh tế. Năm ngoái, Bắc Kinh ban hành luật an ninh mạng, siết chặt sự kiểm soát của nhà nước đối với các dịch vụ Internet, nghiêm cấm việc sử dụng mạng riêng ảo (virtual private network, VPN) – vốn là phương thức kết nối an toàn mà các doanh nghiệp nước ngoài ở Trung Quốc sử dụng để giao tiếp với trụ sở chính để bảo mật thông tin. Gần đây hơn, một số công ty Đức than phiền về việc bị áp lực phải chấp nhận các quan chức của đảng Cộng sản Trung Quốc tham gia ban điều hành các công ty liên doanh, tham gia việc thảo luận và ban hành các quyết định kinh doanh của doanh nghiệp.

Ông chủ công ty Bauer còn lo ngại chiến lược “Sản xuất tại Trung Quốc 2025” của ông Tập Cận Bình, trong đó xác định 10 lĩnh vực công nghệ cao – bao gồm công nghệ người máy (robotics), hàng không không gian, xe hơi năng lượng sạch – mà các doanh nghiệp Trung Quốc phải là người dẫn dắt, sẽ tạo ra một thách thức trực tiếp cho vị trí thống trị về công nghiệp chế tạo của người Đức. “Không phải là cuộc chạy đua với những kẻ sản xuất hàng giả, hàng nhái mà sẽ là cuộc cạnh tranh đối đầu với các kỹ sư đầy sáng tạo, những người có ý đồ vượt qua chúng tôi. Nếu chúng tôi không tìm ra câu trả lời sớm thì kết cục sẽ hết sức bi thảm”, ông Thomas Bauer than thở.

Cảm giác lo sợ của người Đức với Trung Quốc phản ánh nỗi lo của người Mỹ đã thúc đẩy Tổng thống Donald Trump đưa ra lời đe dọa áp thuế hàng chục tỉ đô la lên hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc.

Cũng như người Mỹ, trong nhiều thập niên qua, cách tiếp cận của người Đức với Trung Quốc được tóm tắt trong câu châm ngôn: “Wandel durch Handel” (Thương mại mang tới sự thay đổi); nhưng bây giờ chiến lược đó đã thất bại. “Niềm hy vọng rằng quan hệ kinh tế gần gũi hơn sẽ dẫn tới sự cởi mở. Giờ đây đã rõ ràng rằng đấy chỉ là một ảo vọng. Họ nói với chúng tôi những gì chúng tôi muốn nghe nhưng rồi họ làm điều ngược lại”, một quan chức của Chính phủ Đức nói với hãng tin Reuters.

Kháng cự?

Tuy không đối đầu trực tiếp, Chính phủ Đức ở Berlin đã bắt đầu kháng cự những thủ đoạn của Trung Quốc. Năm ngoái, sau khi Công ty Midea của Trung Quốc thâu tóm nhà sản xuất robot nổi tiếng của Đức Kuka làm dấy lên một cơn tức giận trong công chúng, Berlin đã siết chặt các quy định hạn chế đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực công nghệ cao và đã bắt đầu thúc đẩy các luật lệ mới, chặt chẽ hơn, áp dụng trên toàn Liên hiệp châu Âu trong việc soát xét các vụ mua bán sáp nhập doanh nghiệp. Hồi tháng 12-2017, cơ quan tình báo nội địa Đức đã khiến Bắc Kinh phẫn nộ khi tố giác các đối tác Trung Quốc thiết lập và sử dụng các tài khoản giả mạo trên mạng xã hội để thu thập thông tin về các chính trị gia Đức – một động thái mà Berlin nói rằng nhằm gửi tới Trung Quốc một thông điệp nghiêm khắc.

Về phần mình, các doanh nghiệp Đức đang chật vật tìm cách thoát ra khỏi tình cảnh con ếch luộc. Một cuộc khảo sát ý kiến do Phòng Thương mại Đức ở Trung Quốc tiến hành cuối năm ngoái ghi nhận có hơn một nửa số hội viên cho biết họ không có kế hoạch đầu tư mở cơ sở mới ở Trung Quốc; gần 13% số doanh nghiệp Đức đang hoạt động ở Trung Quốc cho biết họ sẽ rời khỏi nước này trong vòng hai năm tới.

Trên bình diện vĩ mô, những sự chia rẽ trong nội bộ Liên hiệp châu Âu, giữa châu Âu và chính sách “nước Mỹ trên hết” của Tổng thống D.Trump đang khiến cho nỗ lực của phương Tây nhằm vận động Bắc Kinh thay đổi chính sách đã trở nên khó khăn hơn rất nhiều. “Điều mà người Trung Quốc thật sự lo ngại là châu Âu và Mỹ phối hợp với nhau để đối phó với họ. Theo nghĩa đó, ông Trump thật sự là món quà mà trời ban cho Trung Quốc”, quan chức Chính phủ Đức nói.

Kinh Tế Sài Gòn (Theo Reuters)

Có thể bạn sẽ thích

Bình Luận

Your email address will not be published.