Trang Chủ / VĂN THƠ-KIẾN THỨC-THƯ GIÃN / Thế chiến II: trận Stalingrad _ bước ngoặc cuộc chiến và vị anh hùng thất sủng

Thế chiến II: trận Stalingrad _ bước ngoặc cuộc chiến và vị anh hùng thất sủng

Trận phản công Stalingrad báo hiệu ngày tàn của Đức quốc xã

20/08/2017

Chiến thắng quyết định của Liên Xô trong trận Stalingrad năm 1943 mở đầu cho cuộc phản công quy mô lớn trên mặt trận phía Đông tạo gọng kìm đánh bại Đức quốc xã 2 năm sau đó.
Theo History.com, sau khi đánh bại phần lớn châu Âu, Adolf Hitler quyết tâm chinh phục bằng được Liên Xô. Trùm phát xít nuôi hy vong thôn tính vùng đất giàu tài nguyên, đặc biệt là dầu mỏ ở khu vực Caucasus để phục vụ cho tham vọng xây dựng Đế chế thứ 3 hùng mạnh nhằm thống trị thế giới.

Trong suy nghĩ của Hitler, trùm phát xít coi người Nga là dân tộc “hạ đẳng”, sinh ra để làm “nô lệ”. Hitler nuôi ảo mộng giải phóng nhiều vùng lãnh thổ của Liên Xô, nhằm tạo không gian sống cho người Đức “thượng đẳng”.

Sự ảo tưởng của Hitler

Tháng 6/1941, Đức quốc xã phát động chiến dịch Barbarossa (Hitler là người đầu tiên đặt mật danh cho các chiến dịch quân sự) tấn công tổng lực vào Liên Xô. Theo Was History Online, Đức quốc xã huy động lực lượng tới hơn 3 triệu quân, gần 3.500 xe tăng, 2.770 máy bay, 7.200 khẩu pháo các loại.

Cuoc phan cong Stalingrad bao hieu ngay tan cua Duc quoc xa – Anh 1

Binh lính Đức quốc xã tiến vào thành phố Stalingrad. Ảnh: Wikipedia.

Những năm đầu Thế chiến II, Đức quốc xã áp dụng chiến thuật tấn công chớp nhoáng bằng bộ binh cơ giới, cùng với sự hỗ trợ hỏa lực trên không của máy bay khiến quân đội nhiều nước không kịp thích nghi và nhanh chóng bị đánh bại.

Thời gian đầu của chiến dịch, quân đội Đức quốc xã đánh chiếm Belarus, Ukraine, một trong những khu vực kinh tế quan trọng của Liên Xô. Ngoài ra, Đức còn chiếm được các quốc gia vùng Baltic, phá hủy tuyến phòng thủ ở Leningrad, uy hiếp Thủ đô Moscow.

Với những thành công ban đầu đó, mùa hè năm 1942, Hitler quyết định sẽ đánh chiếm các thành phố quan trọng ở miền Nam Liên Xô. Mục tiêu số một mà quân đội Đức quốc xã nhắm đến là thành phố Stalingrad.

Hitler tin rằng chiếm được thành phố này sẽ phá hủy năng lực công nghiệp quan trọng của Liên Xô, kiểm soát sông Volga. Con sông này là tuyến đường chính từ Caucasus và biển Caspian tới trung tâm Liên Xô, làm gián đoạn hoạt động thương mại.

Tháng 7/1942, Hitler đích thân viết lại các mục tiêu hoạt động cho chiến dịch, trong đó tập trung đánh chiếm bằng được Stalingrad. Để cụ thể hóa cho tham vọng, Hitler điều động Cụm Tập đoàn quân B, trong đó có Tập đoàn Quân số 6, đơn vị thiện chiến nhất của Đức quốc xã tiến đánh Stalingrad.

Lực lượng huy động ban đầu khoảng 270.000 quân, 3.000 khẩu pháo các loại, 500 xe tăng. Thời kỳ cao điểm của cuộc chiến, quân số phía Đức quốc xã khoảng hơn một triệu người, trong đó có 400.000 lính Đức, 220.000 lính Ý, 200.000 lính Hungary và khoảng 140.000 lính Romania.

Cuộc phản công vĩ đại

Tháng 9/1942, Tập đoàn Quân số 6 tiến đến ngoại ô Stalingrad, dự kiến đánh chiếm thành phố trong thời gian ngắn. Không quân Đức mở màn cuộc đánh chiếm thành phố bằng chiến dịch không kích dữ dội. Vào thời điểm năm 1942, Không quân Đức hầu như không có đối thủ.

Một trong hàng nghìn vị trí phòng thủ của Hồng quân trong thành phố Stalingrad. Ảnh: Wikipedia.

Thành phố Stalingrad bị đánh phá nghiêm trọng, nhiều dãy phố bị Không quân Đức san phẳng. Đến tháng 9/1942, Tập đoàn Quân số 6 tiến vào trung tâm thành phố nhưng không thể đánh bật lực lượng Liên Xô khỏi các khu công nghiệp trải dài dọc sông Volga.

Theo nhà sử học quân sự người Mỹ David M. Glantz, tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Quân sự Slavic, học thuyết quân sự của Đức quốc xã dựa trên nguyên tắc kết hợp chặt chẽ giữa xe tăng, bộ binh, pháo binh và máy bay tấn công mặt đất.

Tuy nhiên, học thuyết này gặp khó khăn khi chiến đấu trong môi trường đô thị. Ngoài ra, Trung tướng Vasily Chuikov, chỉ huy Quân đoàn 62, đơn vị phòng thủ chính ở Stalingrad áp dụng chiến thuật “ôm chân người Đức”, tức là luôn giữ các vị trí tiền tuyến càng gần quân Đức càng tốt. Chiến thuật này làm chậm quá trình tiến quân của Đức, giảm hiệu quả và lợi thế của Không quân Đức trong việc chi viện hỏa lực trên không.

Hồng quân thiết lập hàng nghìn vị trí phòng thủ ở mọi ngóc ngách của thành phố với quy mô 5-10 người mỗi vị trí. Khi một vị trí bị thất thủ, một vị trí mới lập tức được thiết lập để cầm chân quân Đức. Cuộc chiến trong thành phố đã làm nổi bật vai trò của chiến thuật bắn tỉa.

Những tay súng bắn tỉa gây thương vong rất lớn cho cả hai bên. Đặc biệt, trong trận Stalingrad, huyền thoại bắn tỉa Vasily Zaytsev, Anh hùng Liên Xô đã lập chiến công tiêu diệt 225 lính Đức. Đến tháng 11/1942, sức mạnh tấn công của quân đội Đức quốc xã bắt đầu đuối dần vì thiếu đạn dược, quá trình tiếp tế gặp khó khăn do mùa Đông khắc nghiệt ở Liên Xô.

Đúng thời điểm này, Nguyên soái Georgy Zhukov, Phó Tư lệnh Tối cao quân đội Liên Xô, Chỉ huy chiến dịch phòng thủ ở Stalingrad quyết định tổ chức phản công quy mô lớn bao vây Tập đoàn Quân số 6 của Đức. Chiến dịch phản công mang mật danh “Sao Thiên vương”.

Ở thời điểm đó, Tập đoàn Quân số 6 có thể rút lui an toàn khỏi Stalingrad để bảo toàn lực lượng qua mùa Đông khắc nghiệt nhưng Hitler ngoan cố không cho phép. Họ được lệnh phải chiến đấu bằng mọi giá để giữ những vị trí đã chiếm được.

Thống chế Hermann Goring, Bộ trưởng Không quân Đức hứa hỗ trợ Tập đoàn Quân số 6 bằng cuộc tập kích trên không quy mô lớn nhưng không thực hiện được. Tập đoàn quân thiện chiến nhất của Đức bị chôn chân ở Stalingrad.

Ngày 2/2/1943, Tướng Friedrich Paulus, Tư lệnh Tập đoàn Quân số 6 đầu hàng Hồng quân cùng với khoảng 91.000 binh sĩ.

Nhà sử học Glantz cho rằng Đức quốc xã đã đánh giá thấp khả năng phòng ngự và phản công của Liên Xô ở Stalingrad. Hitler quá ảo tưởng vào sức mạnh “bách chiến, bách thắng” của Tập đoàn Quân số 6. Cố thủ ở Stalingrad trở thành quyết định “tự sát” của Hitler, dẫn đến sự hủy diệt đơn vị thiện chiến nhất.

Chiến thắng của Liên Xô tại Stalingrad là một sự sỉ nhục lớn đối với Hitler. Trùm phát xít bắt đầu nghi ngờ các tướng lĩnh của mình. Thất bại tại Stalingrad cho thấy quân đội Đức quốc xã không phải là “đội quân bất khả chiến bại”.

Trận Stalingrad đã cổ vũ cho các quốc gia khác đứng dậy chống lại quân đội Đức quốc xã dưới sự dẫn dắt của Liên Xô ở Mặt trận phía Đông và Phe Đồng minh ở Mặt trận phía Tây.

Cái giá của chiến thắng

Trận Stalingrad là một mốc son chói lọi trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại của Liên Xô. Tuy nhiên, để có thắng lợi cuối cùng, Liên Xô phải trả một cái giá không hề nhỏ.

Theo nhà sử học Anh Geoffrey Roberts, tác giả cuốn sách “Chiến thắng tại Stalingrad: Trận Đánh Thay đổi Lịch sử”, Hồng quân phải hứng chịu hơn 1 triệu thương vong, trong đó hơn 478.000 binh sĩ thiệt mạng hoặc mất tích, hơn 650.000 người bị thương.

Hơn 4.300 xe tăng, 15.700 khẩu pháo, 2.769 máy bay bị phá hủy hoặc hư hỏng. Thương vong của thường dân không có số liệu cụ thể.

Con số thương vong của Phe Trục khoảng 730.000, trong đó, khoảng 400.000 lính Đức quốc xã, 109.000 lính Romania, 114.000 lính Italy và 105.000 lính Hungary thiệt mạng hoặc bị thương. Stalingrad trở thành một trong những trận đánh đẫm máu nhất lịch sử.

Zing

_______________

Đọc thêm:

Nguyên soái Georgy Zhukov: Từ công thần đến thất sủng

Từng được tôn sùng là vị tướng lỗi lạc hàng đầu thế giới trong Thế chiến II, song việc có quá nhiều công lao và danh tiếng lại làm hại ông trên con đường chính trị về sau.

Theo Sputnik, Georgy Zhukov, sinh ngày 1/12/1896 trong một gia đình nông dân nghèo ở Strelkovka, Kaluga Oblast. Năm 1915,  ông bị quân đội Nga bắt đi lính và chiến đấu trong Thế chiến I. Ông gia nhập Đảng Bolshevik sau Cách mạng Tháng Mười năm 1917.

Ông nhanh chóng chứng tỏ là người có tài thao lược trong các hoạt động chiến đấu trong Nội chiến Nga, giai đoạn 1918-1921. Con đường binh nghiệp của Zhukov thăng tiến rất nhanh, ông lần lượt được bổ nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong Hồng quân.

Công thần trong Thế chiến II

Trong Thế chiến II, Zhukov lần lượt giữ các chức vụ: Tư lệnh Phương diện quân Dự bị, Tư lệnh Phương diện quân Tây, Tư lệnh Phương diện quân Belorussian 1, Tổng Tham mưu trưởng quân đội Liên Xô trực tiếp chỉ huy nhiều chiến dịch quan trọng.

Tên tuổi và tài thao lược quân sự của Zhukov được khẳng định qua cuộc phản công ở Stalingrad năm 1942, giúp Hồng quân lật ngược thế cờ, chuyển từ phòng ngự sang phản công. Zhukov được cho là người khai sinh chiến thuật xe tăng của cực kỳ hiệu quả của Hồng quân.

Chiến thuật xe tăng mà Zhukov lập ra đã khẳng định sức mạnh trong Trận Vòng cung Kursk, trận đánh xe tăng lớn nhất lịch sử nhân loại vào năm 1943. Tiếng tăm của Zhukov vang khắp Mặt trận phía Đông cũng như trên toàn thế giới.

Nguyen soai Georgy Zhukov: Tu cong than den that sung hinh anh 1
Nguyên soái Zhukov (thứ 2 từ phải sang) trao đổi cùng các cộng sự ở mặt trận Khalkhin Gol năm 1939. Ảnh: Sputnik.

Năm 1944, Zhukov trở thành chỉ huy Phương diện quân Belorussian 1 tham gia trận đánh Vistula–Oder Offensive và trận Berlin. Những năm Thế chiến II, có giai thoại rằng ở đâu có Zhukov ở đó xuất hiện bước ngoặt của chiến sự, Hồng quân Liên Xô chuẩn bị ra đòn tấn công và chắc chắn sẽ giành chiến thắng.

Để ghi nhận công lao của Zhukov, ông được phép tham gia ký kết văn kiện đầu hàng của Đức quốc xã và chỉ huy cuộc diễu binh mừng chiến thắng ở Moscow. Trong rất nhiều tướng lĩnh nổi danh thế giới trong Thế chiến II, Zhukov được xếp hàng đầu về số lượng trận thắng, được công nhận về tài năng chỉ đạo chiến dịch và chiến lược.

Những chiến tích của ông đã trở thành những đóng góp rất lớn vào kho tàng di sản kiến thức quân sự nhân loại. Nó không những có ảnh hưởng lớn về lý luận quân sự của Liên Xô mà cũng có ảnh hưởng rất lớn đối với sự phát triển của lý luận quân sự thế giới.

Georgy Zhukov 4 lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô cùng nhiều huân, huy chương cao quý khác. Ở Liên Xô, ngoài Zhukov, chỉ có Leonid Brezhnev cũng 4 lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô.

Cái gai trong mắt Stalin

Sau khi Đức quốc xã đầu hàng, Zhukov đảm nhận chức vụ Tổng tư lệnh Quân đội Liên Xô ở Đông Đức. Ngày 10/6/1945, ông trở về Moscow chuẩn bị cho cuộc diễu hành Chiến thắng tại Quảng trường Đỏ, ngày 24/6, ông được bổ nhiệm làm Tổng tham mưu trưởng Quân đội Liên Xô.

Với những chiến công lừng lẫy, Zhukov trở thành vị chỉ huy có tầm ảnh hưởng lớn nhất đối với Hồng quân. Điều đó khiến ông bị liệt vào “mối đe dọa” tiềm tàng đối với vị trí lãnh đạo tối cao của Stalin. Tháng 4/1946, trong cuộc họp bất đắc dĩ của Hội đồng Quân sự Trung ương, Zhukov bị cáo buộc thiếu sự tin tưởng chính trị đối với Trung ương Đảng.

Nguyen soai Georgy Zhukov: Tu cong than den that sung hinh anh 2
Nguyên soái Zhukov (đeo băng đỏ) cùng một số tướng lĩnh đồng minh trước Cổng Brandenburg ở Berlin. Ảnh: Wikipedia.

Ông bị tước chức vụ Tổng tư lệnh Quân đội Liên Xô ở Đông Đức với những lý do không rõ ràng. Từ vị trí chỉ huy hàng “nhất phẩm” trong Hồng quân, Zhukov bị điều xuống làm chỉ huy quân khu Odessa, một khu vực nằm xa Moscow và không có tầm quan trọng đối với quân đội.

Trong thời gian này, nhóm chống đối Zhukov tranh thủ tìm đủ mọi cách để hạ bệ và loại bỏ ảnh hưởng của ông đối với quân đội. Giai đoạn 1946-1948, ông bị cáo buộc hàng loạt tội danh như, tiêu hủy chiến lợi phẩm chiến tranh, cường điệu hóa sức mạnh của Đức quốc xã, tàng trữ trái phép tài sản thu được của Đức quốc xã.

Tháng 2/1948, sau khi hồi phục sức khỏe do một cơn đau tim, Zhukov được bổ nhiệm làm chỉ huy quân khu Urals. Tháng 2/1953, Stalin triệu hồi Zhukov về Moscow nhưng không giao cho bất kỳ nhiệm vụ gì. Tháng 3/1953, Stalin đột ngột qua đời, cuộc đời của vị nguyên soái lừng lẫy lại bước sang một trang mới, nhiều thành công nhưng cũng lắm bi kịch.

Quân bài của Khrushchev

Theo Sergei Shtemenko, người từng giữ chức Tổng tham mưu trưởng Quân đội Liên Xô giai đoạn 1948-1952, tác giả cuộc sách: Tổng tham mưu trưởng trong chiến tranh, sau khi Stalin qua đời, Liên Xô rơi vào cuộc khủng hoảng lãnh đạo.

Georgy Malenkov tạm thời giữ chức Bí thư thứ nhất, ông cùng một số người ủng hộ cố gắng để làm sạch “di sản” của Stalin. Tuy nhiên, Malenkov lại không đủ can đảm để làm một mình. Lavrentiy Beria, Phó thủ tướng thứ nhất, Bộ trưởng Bộ Nội vụ, người đứng đầu an ninh và cảnh sát mật của Liên Xô dưới thời Stalin được cho là rất nguy hiểm đối với bất kỳ ai có ý định loại bỏ di sản của Stalin.

Các chính trị gia nhanh chóng tìm kiếm sự ủng hộ của những nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn đối với đất nước và quân đội.  Nikita Khrushchev, lúc đó là trưởng Ban Thư ký Trung ương lập tức trọng dụng Nguyên soái Zhukov.

Với tầm ảnh hưởng sâu rộng đối với quân đội và lực lượng an ninh, Nguyên soái Zhukov không mấy khó khăn để thuyết phục họ theo mệnh lệnh của ông. Tháng 6/1953, Lavrentiy Beria bị bắt trong một cuộc họp đặc biệt của Bộ Chính trị Liên Xô, Zhukov được cho là đã tổ chức một lực lượng bí mật thay thế toàn bộ thân tín của Beria trong Điện Kremlin, tạo điều kiện cho việc bắt giữ diễn ra thuận lợi và không vấp phải sự kháng cự nào.

Nguyen soai Georgy Zhukov: Tu cong than den that sung hinh anh 3
Tượng đài Nguyên soái Zhukov tại Quảng trường Đỏ. Ảnh: Sputnik.

Lavrentiy Beria bị đưa ra tòa với tội danh phản quốc. Đối thủ lớn nhất bị loại bỏ, Khrushchev được bổ nhiệm làm Bí thư thứ nhất, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô. Việc nguyên soái Zhukov giúp Khrushchev loại bỏ các đối thủ chính trị đã giúp sự nghiệp của ông thăng tiến nhưng nó cũng báo hiệu những bi kịch tiếp theo đối với ông.

Năm 1955, nguyên soái Zhukov được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, có mặt trong số ít những người hoạch định chính sách của Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô. Tuy nhiên, khi trở thành người lãnh đạo cao nhất của quân đội, Zhukov một lần nữa lại trở thành “mối đe dọa” tiềm tàng đối với Khrushchev.

Ngày 4/10/1957, Georgy Zhukov rời Moscow tới cảng Sevastopol, sau đó lên tầu tuần dương Kuibyshevazot bắt đầu chuyến thăm chính thức Nam Tư (cũ) và Albania. Georgy Zhukov vừa khởi hành, Nikita Khrushchev cũng lập tức kết thúc sớm kỳ nghỉ dưỡng ở Crimea, quay trở về Moscow để chuẩn bị cho kế hoạch “lật đổ” Zhukov.

Ngày 25/10/1957, Đoàn Chủ tịch Xô viết tối cao thông qua Nghị quyết đưa vấn đề làm thế nào tăng cường công tác chính trị, tư tưởng cho lực lượng lục quân và hải quân vào nội dung thảo luận tại kỳ họp Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô tổ chức 3 ngày sau đó.

Tại cuộc họp ngày 28/10/1957, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô đã nghiêm khắc phê bình Georgy Zhukov. Về phần Nikita Khrushchev, trong bài phát biểu của mình đã không còn úp mở, vạch thẳng mặt chỉ thẳng tên: “Cần phải có biện pháp kiên quyết giải quyết vấn đề đồng chí Georgy Zhukov. Bất cứ ai nếu không phục tùng lợi ích của đảng, đảng sẽ không khoan thứ, cho dù người đó công trạng có lớn tới đâu. Điều này cần trở thành một nguyên tắc trong sinh hoạt đảng”.

Ngày 29/10/1957, nguyên soái Zhukov bị bãi nhiệm mọi chức vụ, sự nghiệp chính trị của vị danh tướng lừng lẫy năm châu kết thúc theo một cách không thể tệ hơn. Theo nhiều nhà nghiên cứu, các chính trị gia Liên Xô có nỗi sợ hãi sâu xa đối với “người đàn ông quyền lực”.

Trong cuốn hồi ký sau này của mình, Nikita Khrushchev biện minh rằng Georgy Zhukov nắm trong tay quyền lực quá lớn. Điều này bắt đầu làm cho các nhà lãnh đạo cao cấp của Liên Xô lúc bấy giờ lo lắng không yên. Nếu nguyên soái Zhukov có ý định đoạt vị, họ hầu như không thể chống đỡ, nên kế sách tốt nhất là loại bỏ ông trước.

Zing

Xem tiếp

Thơ: Thành phố tháng Mười

Thành phố tháng Mười Thành phố tháng Mười thả gió nhớ run đêm Thành phố ...

Bình Luận

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *